🧩

SK · TINGKATAN 4 · BAB 1

Strategi Penyelesaian Masalah

📚 7 pelajaran · ⏱️ Anggaran 70 minit

Pemikiran komputasional: leraian, pengecaman corak, peniskalaan dan pemikiran algoritma.

1Fahami konsep
2Lihat contoh
3Cuba aktiviti
4Semak kendiri
5Uji dengan kuiz

Strategi Penyelesaian Masalah

🎯 Hasil Pembelajaran

Membanding empat teknik pemikiran komputasional
Menilai penyelesaian berdasarkan kos, masa dan sumber
Membina proses penyelesaian yang boleh diuji

Apa Itu Masalah dan Penyelesaian Masalah?

Masalah ialah keraguan, situasi yang tidak diingini, cabaran atau peluang yang dihadapi dalam kehidupan. Penyelesaian masalah ialah proses mengkaji butiran sesuatu masalah untuk mendapatkan satu penyelesaian. Dalam sains komputer, pengatur cara perlu memahami cara penyelesaian sesuatu masalah dan menterjemahkannya kepada algoritma yang dapat difahami oleh komputer. Komponen yang melaksanakan arahan ialah Unit Pemprosesan Pusat (CPU).

1.1.1 Keperluan Penyelesaian Masalah Berstrategi

Masalah yang rumit memerlukan strategi penyelesaian yang berkesan. Penggunaan strategi membawa beberapa faedah berikut:

Faedah strategi	Penerangan
Meningkatkan kemahiran berfikir	Melatih minda menganalisis masalah secara sistematik
Membantu pengembangan konsep	Idea penyelesaian berkembang daripada pemahaman masalah
Mewujudkan komunikasi dua hala	Penyelesaian dapat dikongsi dan dibincangkan
Menggalakkan pembelajaran kendiri	Murid belajar mencari penyelesaian sendiri

Pemikiran Komputasional — 4 Teknik

Pemikiran komputasional (computational thinking) membolehkan kita memahami masalah dan membangunkan penyelesaian yang munasabah apabila berdepan masalah kompleks. Terdapat EMPAT teknik yang WAJIB dikuasai.

Teknik	Maksud	Contoh
Leraian (Decomposition)	Memecahkan masalah kepada bahagian lebih kecil dan terkawal	Memahami basikal lebih mudah jika dipecahkan kepada rangka, roda, brek dan rantai
Pengecaman Corak (Pattern Recognition)	Mencari persamaan atau corak antara masalah	Semua sistem login memerlukan ID pengguna dan kata laluan
Peniskalaan (Abstraction)	Fokus pada maklumat penting; abaikan butiran tidak relevan	Model basikal hanya ada dua roda, hendal dan pedal — warna dan saiz roda diabaikan
Pemikiran Algoritma (Algorithmic Thinking)	Membangunkan langkah penyelesaian secara tersusun	Pseudokod dan carta alir bagi sesuatu masalah

🎯 TIP SPM: Soalan kerap meminta anda MEMADANKAN situasi dengan teknik yang betul. Kata kunci — pecahkan = leraian; persamaan/corak = pengecaman corak; abaikan butiran = peniskalaan; langkah tersusun = pemikiran algoritma.

1.1.2 Ciri Penyelesaian Masalah Berkesan

Keberkesanan penyelesaian masalah diukur melalui TIGA ciri penting: Kos, Masa dan Sumber. Ketiga-tiganya saling berkait — kelewatan masa atau kekurangan sumber akan meningkatkan kos.

Ciri	Maksud	Contoh penyelesaian berkesan
Kos	Harga yang dibayar (wang, tenaga, perbelanjaan) untuk menyelesaikan masalah	Kos yang murah atau berpatutan
Masa	Tempoh projek disiapkan mengikut masa yang ditetapkan	Masa yang singkat atau mengikut jadual
Sumber	Wang, bahan, staf dan aset yang digunakan	Menjimatkan sumber, tiada pembaziran

Alat perancangan masa: Carta Gantt memaparkan senarai aktiviti (sebelah kiri) dan tempoh masa (bahagian atas); setiap aktiviti diwakili satu bar. Ia menunjukkan bila aktiviti bermula/berakhir, tempoh, aktiviti yang bertindih dan tarikh projek dijangka tamat. Carta PERT pula menunjukkan urutan tugas untuk menentukan masa minimum dan maksimum projek. Kos siap masa tercepat (crashing cost) meningkat apabila tempoh masa projek dipendekkan.

🎯 TIP SPM: Bahagian A sering memberi Jadual/Carta Gantt perancangan projek dan meminta anda NYATAKAN satu ciri penyelesaian berkesan. Jawapan diterima: kos yang murah, masa yang singkat, atau menjimatkan sumber.

1.1.3 Proses Penyelesaian Masalah (Model Generik 8 Langkah)

Langkah	Proses
1	Kumpul dan analisis data
2	Tentukan masalah
3	Jana idea (hapus halangan)
4	Jana penyelesaian
5	Tentukan tindakan
6	Laksanakan penyelesaian
7	Buat penilaian
8	Buat penambahbaikan

💡 Ingat susunan: kumpul DATA dahulu, barulah tentukan masalah. Ramai murid silap meletak 'tentukan masalah' sebagai langkah pertama.

Perwakilan Algoritma

Algoritma boleh diwakilkan dalam dua format utama: pseudokod (teks berstruktur) dan carta alir (simbol grafik). Kedua-duanya menggambarkan langkah penyelesaian sebelum kod sebenar ditulis.

teks

PSEUDOKOD: Hello Malaysia
1. Mula
2. Papar "Hello Malaysia"
3. Tamat

java

// Atur cara Java setara
public class HelloMalaysia {
    public static void main(String[] args) {
        System.out.println("Hello Malaysia");
    }
}

💡 Perhatikan: pseudokod ditulis dalam bahasa manusia yang tersusun, manakala atur cara ditulis mengikut sintaks bahasa pengaturcaraan (Java).

Contoh: Pemikiran Komputasional untuk Sistem Kehadiran

Teknik	Penerapan dalam sistem kehadiran
Leraian	Pecah kepada modul: daftar pelajar, rekod kehadiran, jana laporan
Pengecaman corak	Setiap rekod ada IdPelajar, tarikh dan status hadir
Peniskalaan	Fokus nama dan status; abaikan butiran tidak penting
Pemikiran algoritma	Langkah: baca ID, semak senarai, tanda hadir, simpan

🧪 Cabaran Aplikasi

Analisis masalah kelewatan kehadiran murid. Gunakan empat teknik pemikiran komputasional dan cadangkan metrik kejayaan.

Rancang
Bina atau analisis
Uji
Terangkan keputusan

🧠 Semak Kendiri: Mengapakah penyelesaian paling murah tidak semestinya paling berkesan?

Jawapan: Keberkesanan perlu menyeimbangkan kos, masa dan sumber serta memenuhi keperluan pengguna.

Penerangan Mendalam

🎯 Standard Pembelajaran

1.1.1 Menerangkan keperluan penyelesaian masalah dalam kehidupan seharian.
1.1.2 Menjelaskan ciri-ciri penyelesaian masalah yang baik.
1.1.3 Menggunakan proses penyelesaian masalah untuk menyelesaikan sesuatu masalah.

💡 RUJUKAN: Buku Teks SK Tingkatan 4, Bab 1 Asas Pengaturcaraan (1.1 Strategi Penyelesaian Masalah)

Gambaran Keseluruhan

Sebelum sesuatu masalah dapat diselesaikan dengan komputer, masalah itu perlu difahami dan dirancang penyelesaiannya. Strategi penyelesaian masalah menyediakan kerangka empat langkah yang tertib: tentukan masalah, jana penyelesaian, laksanakan penyelesaian dan buat penilaian. Cara ini menghalang pengatur cara daripada terus menulis kod sebelum memahami keperluan sebenar.

Keperluan penyelesaian masalah

Setiap hari manusia berdepan dengan masalah yang memerlukan keputusan, daripada memilih laluan ke sekolah sehingga mengurus perbelanjaan. Penyelesaian yang dirancang mengurangkan pembaziran masa dan sumber. Dalam sains komputer, perancangan yang teliti mengurangkan kos pembetulan kerana kesilapan reka bentuk lebih murah dibaiki berbanding kesilapan yang hanya ditemui selepas sistem siap.

Fasa 1: Tentukan masalah

Fasa ini mengenal pasti masalah sebenar, bukan sekadar gejalanya. Input yang tersedia, output yang dikehendaki, proses yang diperlukan dan kekangan yang wujud disenaraikan. Pernyataan masalah yang kabur menghasilkan penyelesaian yang tidak menepati keperluan pengguna.

Fasa 2: Jana penyelesaian

Beberapa alternatif penyelesaian dijana dan dibandingkan sebelum satu dipilih. Alat yang digunakan termasuk carta alir, pseudokod dan carta struktur. Alternatif dinilai dari sudut ketepatan, kos, masa dan kebolehlaksanaan sebelum keputusan dibuat.

Fasa 3: Laksanakan penyelesaian

Penyelesaian yang dipilih diterjemahkan kepada tindakan sebenar, iaitu penulisan kod atur cara mengikut sintaks bahasa pengaturcaraan. Kod ditulis mengikut reka bentuk yang telah dipersetujui supaya hasilnya boleh disemak berbalik dengan reka bentuk asal.

Fasa 4: Buat penilaian

Penyelesaian diuji untuk memastikan ia menyelesaikan masalah asal. Penilaian menyemak ketepatan output, kecekapan proses dan kepuasan pengguna. Jika penilaian menunjukkan kelemahan, proses kembali ke fasa terdahulu untuk penambahbaikan, jadi proses ini bersifat berulang dan bukan satu hala.

Ciri penyelesaian yang baik

Penyelesaian yang baik adalah tepat iaitu menghasilkan output yang betul, cekap iaitu menggunakan masa dan sumber yang munasabah, jelas iaitu mudah difahami orang lain, dan boleh diselenggara iaitu mudah diubah suai apabila keperluan berubah. Ia juga perlu mengendalikan kes tidak dijangka dengan sewajarnya.

Alat bantuan reka bentuk

Carta alir memaparkan aliran logik secara visual. Pseudokod menerangkan langkah dalam bahasa berstruktur. Carta Gantt merancang jadual kerja projek. Setiap alat mempunyai tujuan berbeza dan digunakan pada peringkat yang sesuai dalam proses penyelesaian masalah.

Glosari Istilah

📚 Glosari mini

Penyelesaian masalah: Proses tersusun mencari jalan keluar bagi sesuatu masalah.
Tentukan masalah: Fasa mengenal pasti masalah sebenar beserta input, output dan kekangan.
Jana penyelesaian: Fasa menghasilkan dan membandingkan beberapa alternatif penyelesaian.
Laksana penyelesaian: Fasa menterjemah reka bentuk kepada kod atur cara.
Buat penilaian: Fasa menguji dan menilai keberkesanan penyelesaian.
Kekangan: Had atau syarat yang mesti dipatuhi oleh penyelesaian.
Carta alir: Perwakilan visual aliran logik penyelesaian.
Pseudokod: Perwakilan langkah penyelesaian dalam bahasa berstruktur.
Carta Gantt: Carta yang merancang jadual dan tempoh setiap aktiviti projek.

Tentukan masalah → Jana penyelesaian → Laksanakan penyelesaian → Buat penilaian

Proses ini berulang; penilaian yang menemui kelemahan menyebabkan pembangun kembali ke fasa terdahulu.

Contoh: Pengawas mendapati carta trend diperlukan, jadi proses kembali ke fasa jana penyelesaian.

🎯 TIP: Jangan hafal istilah Strategi Penyelesaian Masalah secara terasing. Terangkan sebab, syarat penggunaan dan kesannya terhadap output.

Contoh Berpandu dan Amali

Kajian Kes Berpandu

Sebuah koperasi sekolah menghadapi masalah stok barang sering kehabisan tanpa disedari. Fasa tentukan masalah mendapati punca sebenar bukan kekurangan modal tetapi ketiadaan sistem amaran stok. Input yang diperlukan ialah kuantiti semasa dan paras minimum, output ialah senarai barang yang perlu ditempah, dan kekangannya ialah sistem mesti boleh digunakan oleh pengawas tanpa latihan khas. Fasa jana penyelesaian membandingkan tiga alternatif: buku rekod manual, hamparan elektronik dan aplikasi ringkas. Hamparan dipilih kerana kosnya rendah dan pengawas sudah biasa menggunakannya. Fasa laksana membina hamparan dengan formula amaran, dan fasa penilaian menunjukkan kekurangan stok berkurang, tetapi pengawas mencadangkan penambahan carta supaya trend lebih mudah dilihat.

🪜 Kaedah kerja yang boleh diikuti

1Tentukan masalah: senaraikan input, output, proses dan kekangan.
2Jana beberapa alternatif penyelesaian dan bandingkan kelebihannya.
3Pilih alternatif terbaik dan hasilkan carta alir atau pseudokod.
4Laksanakan penyelesaian dengan menulis kod mengikut reka bentuk.
5Nilai hasil dengan data ujian dan maklum balas pengguna.
6Kembali ke fasa terdahulu untuk penambahbaikan jika perlu.

Perwakilan atau contoh teknikal

teks

Fasa 1 — Tentukan masalah
  Input   : kuantiti semasa, paras minimum
  Proses  : bandingkan kuantiti dengan paras minimum
  Output  : senarai barang perlu ditempah
  Kekangan: mudah digunakan tanpa latihan khas

Fasa 2 — Jana penyelesaian
  Alternatif 1: buku rekod manual   (murah, lambat)
  Alternatif 2: hamparan elektronik (murah, automatik)  ← dipilih
  Alternatif 3: aplikasi khas       (tepat, kos tinggi)

Contoh tambahan

teks

Fasa 3 — Laksanakan penyelesaian
  JIKA kuantiti_semasa <= paras_minimum
    TAMBAH barang ke senarai_tempahan
  TAMAT JIKA

Fasa 4 — Buat penilaian
  Ujian 1: kuantiti 5, minimum 10 → disenaraikan   ✓
  Ujian 2: kuantiti 10, minimum 10 → disenaraikan  ✓
  Ujian 3: kuantiti 20, minimum 10 → tidak         ✓

Tentukan masalah → Jana penyelesaian → Laksanakan penyelesaian → Buat penilaian

Proses ini berulang; penilaian yang menemui kelemahan menyebabkan pembangun kembali ke fasa terdahulu.

Contoh: Pengawas mendapati carta trend diperlukan, jadi proses kembali ke fasa jana penyelesaian.

🧪 Makmal Mini: Strategi Penyelesaian Masalah

Pilih satu masalah sekolah yang berkaitan dengan Strategi Penyelesaian Masalah. Hasilkan penyelesaian lengkap dan jelaskan setiap keputusan yang anda buat.

Nyatakan input, hasil yang dikehendaki dan kekangan.
Gunakan kaedah kerja di atas langkah demi langkah.
Rekod hasil setiap langkah supaya boleh disemak semula.
Uji sekurang-kurangnya tiga kes: biasa, sempadan dan tidak sah.
Tulis refleksi tentang satu penambahbaikan yang boleh dibuat.

🧠 Semak Kendiri: Apakah bukti bahawa penyelesaian bagi Strategi Penyelesaian Masalah berfungsi?

Jawapan: Bukti mesti menunjukkan input, proses, output dijangka, output sebenar dan alasan bahawa semua syarat penting telah diuji.

Rujukan Pantas dan Jadual Fakta

Rujukan Pantas

Bahagian ini merangkumkan fakta Strategi Penyelesaian Masalah yang paling kerap diuji. Gunakannya untuk ulang kaji pantas sebelum peperiksaan, bukan sebagai ganti kepada nota penuh.

Perkara	Butiran
Bilangan fasa penyelesaian masalah	Empat fasa.
Fasa pertama	Tentukan masalah (P).
Fasa kedua	Jana penyelesaian (Q).
Fasa ketiga	Laksanakan penyelesaian (R).
Fasa keempat	Buat penilaian (S).
Alat reka bentuk visual	Carta alir.
Alat reka bentuk berteks	Pseudokod.
Alat perancangan jadual projek	Carta Gantt.
Ciri penyelesaian yang baik	Tepat, cekap, jelas dan boleh diselenggara.

Empat fasa penyelesaian masalah

Fasa	Aktiviti utama	Hasil
Tentukan masalah	Kenal pasti input, output, proses dan kekangan	Pernyataan masalah yang jelas
Jana penyelesaian	Bandingkan alternatif dan pilih yang terbaik	Carta alir atau pseudokod
Laksanakan penyelesaian	Terjemah reka bentuk kepada kod	Atur cara yang boleh dijalankan
Buat penilaian	Uji dan nilai keberkesanan	Laporan ujian dan cadangan penambahbaikan

Istilah dan maksud dalam penyelesaian

Istilah	Maksud
Penyelesaian masalah	Proses tersusun mencari jalan keluar bagi sesuatu masalah.
Tentukan masalah	Fasa mengenal pasti masalah sebenar beserta input, output dan kekangan.
Jana penyelesaian	Fasa menghasilkan dan membandingkan beberapa alternatif penyelesaian.
Laksana penyelesaian	Fasa menterjemah reka bentuk kepada kod atur cara.
Buat penilaian	Fasa menguji dan menilai keberkesanan penyelesaian.
Kekangan	Had atau syarat yang mesti dipatuhi oleh penyelesaian.
Carta alir	Perwakilan visual aliran logik penyelesaian.
Pseudokod	Perwakilan langkah penyelesaian dalam bahasa berstruktur.
Carta Gantt	Carta yang merancang jadual dan tempoh setiap aktiviti projek.

Kata kunci yang wajib muncul dalam jawapan

Penyelesaian masalah
Tentukan masalah
Jana penyelesaian
Laksana penyelesaian
Buat penilaian
Kekangan

Teknik Menjawab Peperiksaan

Teknik Menjawab Bergaya Peperiksaan

Soalan Sains Komputer menilai ketepatan istilah dan kelengkapan isi. Bagi topik Strategi Penyelesaian Masalah, markah lazimnya diberikan mengikut bilangan isi yang betul, jadi bilangan isi dalam jawapan perlu sepadan dengan bilangan markah yang diperuntukkan.

Membaca kata tugas

Nyatakan atau Namakan — beri jawapan ringkas tanpa huraian panjang.
Terangkan atau Huraikan — beri pernyataan diikuti sebab atau kesan.
Bandingkan — sebut aspek yang sama, kemudian nyatakan kedua-dua pihak bagi setiap aspek.
Hitung — tunjukkan langkah pengiraan kerana markah proses turut diberikan.
Lakar atau Tulis kod — ikut simbol dan sintaks piawai; kesilapan sintaks menyebabkan markah ditolak.

Contoh Soalan dan Jawapan Model

Soalan 1 [4 markah]

Rajah menunjukkan empat fasa penyelesaian masalah yang dilabel P, Q, R dan S mengikut urutan. Nyatakan setiap fasa tersebut.

🧠 Semak Kendiri: Jawapan model

Jawapan: P: Tentukan Masalah. Q: Jana Penyelesaian. R: Laksanakan Penyelesaian. S: Buat Penilaian.

🎯 TIP: Urutan mesti tepat. Gunakan nama fasa yang penuh seperti dalam buku teks.

Soalan 2 [2 markah]

Nyatakan dua ciri penyelesaian masalah yang baik.

🧠 Semak Kendiri: Jawapan model

Jawapan: (i) Tepat, iaitu menghasilkan output yang betul bagi semua input yang sah. (ii) Cekap, iaitu menggunakan masa dan sumber yang munasabah.

🎯 TIP: Setiap ciri perlu disertai huraian ringkas, bukan sekadar satu perkataan.

Soalan 3 [3 markah]

Terangkan aktiviti yang dijalankan dalam fasa "Tentukan Masalah".

🧠 Semak Kendiri: Jawapan model

Jawapan: Dalam fasa ini, masalah sebenar dikenal pasti dan bukan sekadar gejalanya. Input yang tersedia, output yang dikehendaki, proses yang diperlukan dan kekangan yang wujud disenaraikan supaya penyelesaian yang dibina benar-benar menepati keperluan pengguna.

🎯 TIP: Sebut sekurang-kurangnya tiga aktiviti: kenal pasti masalah, senarai input/output, dan tentukan kekangan.

Soalan 4 [4 markah]

Nyatakan dua alat yang digunakan dalam fasa "Jana Penyelesaian" dan fungsi masing-masing.

🧠 Semak Kendiri: Jawapan model

Jawapan: (i) Carta alir — memaparkan aliran logik penyelesaian secara visual menggunakan simbol dan anak panah. (ii) Pseudokod — menerangkan langkah penyelesaian dalam bahasa berstruktur yang mudah diterjemah kepada kod.

🎯 TIP: Nama alat sahaja bernilai satu markah; fungsinya membawa markah tambahan.

Semakan akhir sebelum menyerahkan jawapan

Bilangan isi sepadan dengan bilangan markah.
Istilah teknikal dieja dan digunakan dengan betul.
Pengiraan menunjukkan langkah dan unit yang lengkap.
Kod atau carta alir menggunakan simbol dan sintaks piawai.
Setiap laluan atau kes yang diminta soalan telah dijawab.

Pengukuhan, KBAT dan Semak Kendiri

Salah Faham yang Perlu Dielakkan

Salah faham	Pembetulan
Fasa pertama penyelesaian masalah ialah menulis kod.	Fasa pertama ialah menentukan masalah; pengekodan berlaku pada fasa ketiga.
Hanya satu penyelesaian perlu dipertimbangkan.	Beberapa alternatif dijana dan dibandingkan sebelum satu dipilih.
Proses penyelesaian masalah bersifat satu hala tanpa ulangan.	Penilaian yang menemui kelemahan menyebabkan proses kembali ke fasa terdahulu.
Penyelesaian yang menghasilkan output betul sudah tentu penyelesaian yang baik.	Ia juga perlu cekap, jelas dan boleh diselenggara.
Kekangan tidak perlu disenaraikan kerana ia jelas dengan sendirinya.	Kekangan yang tidak dinyatakan menyebabkan penyelesaian yang tidak boleh dilaksanakan.
Carta Gantt digunakan untuk menunjukkan aliran logik atur cara.	Carta Gantt merancang jadual projek; aliran logik ditunjukkan oleh carta alir.

⚠️ AMARAN: Dalam jawapan penerangan, menulis definisi sahaja belum mencukupi. Kaitkan konsep Strategi Penyelesaian Masalah dengan situasi, langkah dan akibat.

Strategi Menjawab Soalan

Kerangka jawapan lengkap

Kenal pasti kata tugas seperti nyatakan, terangkan, bandingkan, analisis atau reka.
Gunakan istilah tepat daripada glosari dan berikan konteks.
Tunjukkan langkah, pengiraan, jadual kesanan atau bukti jika berkaitan.
Nyatakan sebab pemilihan serta kelemahan alternatif.
Semak unit, syarat sempadan, sintaks dan kesimpulan.

✍️ Latihan Pengukuhan dan KBAT

Terangkan Penyelesaian masalah menggunakan ayat sendiri dan satu contoh baharu.
Bandingkan Tentukan masalah dengan Jana penyelesaian.
Gunakan kaedah kerja untuk menyelesaikan satu situasi baharu berkaitan Strategi Penyelesaian Masalah.
Analisis salah faham berikut dan betulkan: Fasa pertama penyelesaian masalah ialah menulis kod.
Cipta satu kes ujian yang boleh mendedahkan kesilapan dalam Strategi Penyelesaian Masalah.
Nilai penyelesaian anda dari sudut ketepatan, kejelasan, kecekapan dan keselamatan.

Semak Kendiri

🧠 Semak Kendiri: Betulkan pernyataan: Fasa pertama penyelesaian masalah ialah menulis kod.

Jawapan: Fasa pertama ialah menentukan masalah; pengekodan berlaku pada fasa ketiga.

🧠 Semak Kendiri: Betulkan pernyataan: Hanya satu penyelesaian perlu dipertimbangkan.

Jawapan: Beberapa alternatif dijana dan dibandingkan sebelum satu dipilih.

🧠 Semak Kendiri: Betulkan pernyataan: Proses penyelesaian masalah bersifat satu hala tanpa ulangan.

Jawapan: Penilaian yang menemui kelemahan menyebabkan proses kembali ke fasa terdahulu.

🧠 Semak Kendiri: Betulkan pernyataan: Penyelesaian yang menghasilkan output betul sudah tentu penyelesaian yang baik.

Jawapan: Ia juga perlu cekap, jelas dan boleh diselenggara.

🧠 Semak Kendiri: Fasa pertama dalam proses penyelesaian masalah ialah ___ masalah.

Jawapan: Tentukan — Fasa ini mengenal pasti input, output, proses dan kekangan.

🧠 Semak Kendiri: Fasa yang menghasilkan carta alir dan pseudokod ialah fasa ___ penyelesaian.

Jawapan: Jana — Beberapa alternatif dijana dan dibandingkan dalam fasa ini.

🧠 Semak Kendiri: Fasa yang menterjemah reka bentuk kepada kod atur cara ialah fasa ___ penyelesaian.

Jawapan: Laksanakan — Kod ditulis mengikut reka bentuk yang telah dipersetujui.

Modul RESET — Fokus SPM

💡 MODUL RESET: Bahagian ini disari daripada Modul RESET Sains Komputer (Cikgu Adam Sofi) — fokus pada bentuk soalan sebenar Kertas 3770/1, silap lazim yang dipotong markah oleh pemeriksa, dan cara skema jawapan diberi.

Peta Modul — Apa yang Akan Dikuasai

Komputer tidak pandai berfikir — ia hanya mengikut arahan. Tugas anda ialah memecahkan masalah besar kepada langkah kecil yang cukup jelas untuk diikuti oleh mesin. Itulah pemikiran komputasional. Modul ini melatih empat teknik (leraian, pengecaman corak, peniskalaan, pengitlakan/algoritma) dan menilai penyelesaian melalui tiga ukuran: kos, masa dan sumber.

Bentuk soalan yang kerap diuji	Markah	Bahagian
Padankan situasi dengan teknik pemikiran komputasional	2 m	A
Nyatakan ciri penyelesaian masalah yang berkesan	2–3 m	A
Terangkan cara satu teknik digunakan untuk satu situasi	3 m	A
Bandingkan dua penyelesaian dari sudut kos, masa dan sumber	4–6 m	B

Idea Utama

Empat teknik pemikiran komputasional bukan empat langkah berturutan — ia empat cara memandang masalah yang sama. Kata kunci dalam soalan menunjukkan teknik: "membahagikan / memecahkan" = leraian; "sama / berulang / persamaan" = pengecaman corak; "mengabaikan / hanya mengambil" = peniskalaan; "langkah / turutan / prosedur" = algoritma.

Aliran — Menamakan Teknik daripada Situasi

🪜 Aliran langkah demi langkah

1Baca situasi dan cari kata kerja utamanya.
2"Membahagikan / memecahkan kepada bahagian" → Leraian.
3"Menyedari perkara yang sama atau berulang" → Pengecaman corak.
4"Mengabaikan maklumat yang tidak perlu" → Peniskalaan.
5"Menyusun langkah mengikut turutan" → Algoritma.
6Jika soalan minta SATU teknik, jangan jawab "pemikiran komputasional" — itu nama payung.

Contoh Berpandu Beranotasi

Contoh Berpandu — gaya Bahagian A [4 markah]

Nyatakan teknik pemikiran komputasional bagi setiap situasi: (A) Ali membahagikan tugasan membina robot kepada bahagian kaki, badan dan tangan. (B) Siti menulis manual memasang perabot mengikut turutan 1 hingga 10. (C) Aminah perasan semua borang pendaftaran meminta nama, kelas dan nombor telefon yang sama. (D) Sistem tiket menyimpan nama dan nombor kad pengenalan sahaja; warna baju penumpang diabaikan.

Langkah / jawapan	Kenapa begitu
A → Leraian	Kata kunci "membahagikan … kepada bahagian".
B → Algoritma	Kata kunci "mengikut turutan 1 hingga 10".
C → Pengecaman corak	Kata kunci "semua … yang sama".
D → Peniskalaan	Kata kunci "diabaikan" — maklumat tidak penting dibuang.

🧠 Semak Kendiri: Jawapan penuh

Jawapan: A: Leraian. B: Algoritma. C: Pengecaman corak. D: Peniskalaan.

Silap Lazim — yang Dipotong Markah oleh Pemeriksa

Silap lazim	Sebab / pembetulan
Menulis "abstraksi" sahaja	Istilah rasmi DSKP ialah "peniskalaan". Guna istilah rasmi supaya markah tidak dipertikaikan.
Mengelirukan leraian dengan pengecaman corak	Leraian = memecah menjadi bahagian. Pengecaman corak = menyedari bahagian itu serupa.
Menjawab "pemikiran komputasional" apabila diminta satu teknik	Itu nama payung bagi keempat-empat teknik, bukan jawapan kepada soalan.
Menilai penyelesaian dari sudut betul/salah sahaja	Penyelesaian berkesan dinilai melalui kos, masa dan sumber — penyelesaian betul tetapi terlalu mahal atau lambat bukan penyelesaian yang baik.
Menganggap keempat-empat teknik mesti digunakan mengikut urutan tetap	Ia boleh digunakan berulang-alik; menguji algoritma boleh membawa anda kembali membetulkan leraian.

Cara Skema Jawapan Diberi

Setiap markah ada sebabnya

Soalan padan situasi–teknik: satu markah setiap padanan betul; istilah rasmi DSKP mesti digunakan.
Soalan "nyatakan ciri penyelesaian berkesan": satu markah setiap ciri sah (kos / masa / sumber / ketepatan) dengan huraian ringkas.
Soalan "terangkan cara teknik digunakan": markah untuk menyebut nama teknik + menerangkan langkahnya dalam konteks situasi.
Bahagian B banding dua penyelesaian: markah dipecah kepada setiap aspek (kos, masa, sumber) dengan kedua-dua pihak dinyatakan, dan satu markah kesimpulan berjustifikasi.

🎯 TIP RESET: Tiada jalan pintas. Jangan hafal membuta tuli — fahami sebab setiap langkah, syarat penggunaannya dan kesannya terhadap output.

Uji kefahaman anda 🎯

Daftar percuma untuk jawab kuiz topik ini, tanya AI Tutor, dan kumpul XP.

Daftar Percuma