📈

SK · TINGKATAN 4 · BAB 1

Algoritma

📚 7 pelajaran · ⏱️ Anggaran 70 minit

Pseudokod, carta alir, linear search, binary search, bubble sort dan bucket sort.

1Fahami konsep
2Lihat contoh
3Cuba aktiviti
4Semak kendiri
5Uji dengan kuiz

Algoritma: Pseudokod, Carta Alir, Search & Sort

🎯 Hasil Pembelajaran

Membina pseudokod dan carta alir sah
Memilih search/sort mengikut keadaan data
Mengesan ralat melalui jadual kesanan

Apakah Algoritma?

Algoritma ialah satu set arahan tersusun secara logik dan sistematik untuk menyelesaikan masalah. Contoh dalam kehidupan harian: resepi memasak, manual memasang perabot, dan panduan menuju destinasi. Algoritma boleh dihalusi (refine) dengan menambah butiran sehingga setiap langkah cukup jelas untuk dilaksanakan.

Ciri Wajib Algoritma

Ciri	Maksud
Butiran jelas	Setiap arahan tepat dan tidak kabur (tidak boleh ditafsir berbeza)
Boleh dilaksanakan	Setiap langkah praktikal dan boleh dijalankan
Mempunyai batasan	Ada permulaan (Mula) dan pengakhiran (Tamat); selesai dalam bilangan langkah terhingga

Model Input – Proses – Output (IPO)

Setiap atur cara mengikut model IPO: menerima INPUT, melakukan PROSES (formula/logik), dan menghasilkan OUTPUT. Atur cara komputer ialah algoritma yang ditulis dalam bahasa pengaturcaraan.

Input	Proses	Output
tahun_lahir, tahun_semasa	umur = tahun_semasa - tahun_lahir	Papar umur

Dua Perwakilan Algoritma: Pseudokod & Carta Alir

Pseudokod ialah perwakilan algoritma dalam ayat berstruktur (mudah ditukar kepada kod). Carta alir ialah perwakilan grafik menggunakan simbol piawai yang disambung dengan anak panah aliran.

teks

PSEUDOKOD: kira umur
1. Mula
2. Baca tahun_lahir, tahun_semasa
3. umur = tahun_semasa - tahun_lahir
4. Papar umur
5. Tamat

Simbol Piawai Carta Alir

Simbol	Nama nod	Fungsi
Bujur (oval)	Terminal (Mula/Tamat)	Menanda permulaan dan pengakhiran algoritma
Segi empat selari	Input/Output	Membaca data atau memaparkan hasil
Segi empat tepat	Proses	Pengiraan atau umpukan nilai (=)
Rombus	Keputusan/Pilihan	Membuat keputusan dengan dua cabang (Ya/Tidak)
Anak panah	Garis/aliran aktiviti	Menunjukkan arah aliran proses
Bulatan kecil	Penghubung	Menyambung carta alir yang terpisah

🎯 TIP SPM: Rombus MESTI ada dua cabang keluar berlabel YA dan TIDAK. Kesilapan biasa — lupa label cabang, atau guna segi empat tepat (proses) untuk input/output.

Tiga Struktur Kawalan

Struktur	Fungsi	Contoh
Jujukan (urutan)	Arahan dilaksana satu demi satu mengikut susunan	Baca -> kira -> papar
Pilihan	Pilih tindakan berdasarkan syarat (ungkapan logik)	if-else, switch
Pengulangan	Ulang arahan selagi syarat dipenuhi	for, while, do-while

Contoh: Algoritma Kelayakan Mengundi

teks

PSEUDOKOD
1. Mula
2. Baca umur
3. Jika umur >= 18
4.    Papar "Layak mengundi"
5. Jika tidak
6.    Papar "Tidak layak mengundi"
7. Tamat

Menjejak Output Algoritma (1.2.5)

Soalan SPM kerap memberi segmen algoritma/kod dan meminta anda menentukan output yang betul. Jejak nilai setiap pemboleh ubah langkah demi langkah, dan ingat keutamaan operator: darab/bahagi sebelum tambah/tolak.

teks

x = 5
y = 3
z = x + y * 2     // y*2 = 6, kemudian 5+6
Papar z           // OUTPUT: 11

Algoritma Carian (Search)

Carian ialah proses mencari item dalam senarai. Dua algoritma dalam silibus: carian linear dan carian dedua (binary search).

Ciri	Carian Linear	Carian Dedua
Cara berfungsi	Semak satu per satu dari awal hingga jumpa	Bandingkan dengan item tengah; buang separuh senarai
Syarat senarai	Tidak perlu diisih	WAJIB diisih dahulu
Kelajuan (senarai besar)	Perlahan	Pantas
1000 item (kes terburuk)	1000 semakan	~10 semakan

Contoh carian dedua pada [1, 3, 5, 7, 9, 11, 13] cari 11: item tengah = 7; 11 > 7 maka cari di kanan [9, 11, 13]; tengah = 11 — ditemui dalam 2 langkah.

Langkah	Julat dipertimbang	Item tengah	Bandingan	Tindakan
1	[1, 3, 5, 7, 9, 11, 13]	7	11 > 7	Cari bahagian KANAN
2	[9, 11, 13]	11	11 = 11	DITEMUI (2 langkah)

Algoritma Isihan (Sort)

Isihan menyusun item dalam tertib menaik atau menurun. Silibus: isihan buih (bubble sort) dan isihan baldi (bucket sort). Soalan trial kadang memaparkan isihan pilih (selection sort) untuk dibandingkan.

Isihan buih: bandingkan dua item bersebelahan; tukar jika tersusun salah. Setiap laluan 'mengapungkan' nilai terbesar (isihan menaik) ke hujung senarai — seperti buih naik ke permukaan.

teks

Isihan buih menaik: [5, 2, 8, 1]
Laluan 1: (5,2)->tukar [2,5,8,1] | (5,8)->kekal | (8,1)->tukar [2,5,1,8]
Laluan 2: (2,5)->kekal | (5,1)->tukar [2,1,5,8]
Laluan 3: (2,1)->tukar [1,2,5,8]
Laluan 4: tiada pertukaran -> SELESAI: [1, 2, 5, 8]

Teknik isihan	Cara	Pengecam dalam kod
Isihan buih (bubble)	Banding & tukar pasangan bersebelahan setiap laluan	Membanding senarai[j] dengan senarai[j+1]
Isihan pilih (selection)	Cari nilai terkecil/terbesar, letak di kedudukan betul	Menyimpan indeks min, banding senarai[j] dengan senarai[min]
Isihan baldi (bucket)	Agih item ke baldi mengikut julat, isih setiap baldi, cantum	Beberapa kumpulan/julat nilai

🎯 TIP SPM: Soalan Bahagian B kerap minta TUNJUKKAN setiap laluan isihan buih. Latih tulis kandungan senarai selepas setiap pertukaran. Untuk membezakan teknik dalam kod: 'bersebelahan j & j+1' = buih; 'cari min' = pilih.

Contoh: Laluan Penuh Isihan Buih [5, 2, 8, 1]

Laluan	Senarai selepas laluan
Asal	[5, 2, 8, 1]
Laluan 1	[2, 5, 1, 8]
Laluan 2	[2, 1, 5, 8]
Laluan 3	[1, 2, 5, 8]
Laluan 4	[1, 2, 5, 8] (tiada pertukaran - selesai)

🧪 Cabaran Aplikasi

Jejak linear search dan binary search pada data sama. Bandingkan bilangan perbandingan dan prasyaratnya.

Rancang
Bina atau analisis
Uji
Terangkan keputusan

🧠 Semak Kendiri: Mengapakah binary search tidak boleh terus digunakan pada senarai rawak?

Jawapan: Binary search menentukan separuh yang hendak dibuang berdasarkan susunan data; keputusan itu tidak sah bagi data rawak.

Penerangan Mendalam

🎯 Standard Pembelajaran

1.2.1 Menggunakan algoritma untuk menyelesaikan masalah.
1.2.2 Membina struktur kawalan dalam pengaturcaraan.
1.2.3 Menguji dan membaiki ralat dalam algoritma.
1.2.4 Mengesan nilai pemboleh ubah pada setiap langkah algoritma.
1.2.5 Mengenal pasti output bagi sesuatu algoritma.
1.2.6 Menterjemah algoritma kepada kod atur cara.

💡 RUJUKAN: Buku Teks SK Tingkatan 4, Bab 1 Asas Pengaturcaraan (1.2 Algoritma)

Gambaran Keseluruhan

Algoritma ialah satu set arahan yang tersusun untuk menyelesaikan masalah, seperti arahan dalam buku resepi. Ia diwakili melalui pseudokod dan carta alir sebelum diterjemah kepada kod Java. Pada tingkatan ini murid perlu bukan sahaja membina algoritma, tetapi juga menjejak nilai pemboleh ubah, mengenal pasti output dan mengesan ralat pada setiap langkah.

Ciri algoritma

Algoritma mempunyai input yang jelas, langkah yang tidak kabur, urutan yang tertib, output yang boleh diperiksa dan penghujung yang pasti. Dua orang berbeza yang mengikuti algoritma yang sama dengan input yang sama mesti mendapat output yang sama.

Struktur kawalan jujukan

Jujukan melaksanakan arahan satu demi satu dari atas ke bawah. Ia menjadi asas kepada semua atur cara. Urutan arahan penting kerana nilai pemboleh ubah pada satu baris bergantung pada baris sebelumnya.

Struktur kawalan pilihan

Pilihan memilih laluan berdasarkan syarat. Dalam Java, bentuknya ialah if, if...else, if...else if dan switch. Setiap syarat menghasilkan nilai boolean. Blok kod ditentukan oleh kurungan kerinting, bukan inden seperti Python.

Struktur kawalan ulangan

Ulangan mengulangi blok arahan. Gelung for sesuai apabila bilangan lelaran diketahui, gelung while mengulang selagi syarat benar, dan gelung do...while melaksanakan badan gelung sekurang-kurangnya sekali sebelum syarat disemak.

Menguji dan membaiki ralat

Ujian dilakukan menggunakan data biasa, data sempadan dan data tidak sah. Ralat sintaks dikesan oleh pengkompil, ralat masa larian berlaku semasa pelaksanaan, dan ralat logik hanya dikesan apabila output dibandingkan dengan jangkaan.

Jadual kesanan pemboleh ubah

Jadual kesanan merekod nilai setiap pemboleh ubah selepas setiap langkah dilaksanakan. Ia alat utama untuk mengesan ralat logik seperti pengumpul yang tidak dimulakan dengan sifar, syarat yang tersilap, atau gelung yang berjalan satu kali lebih atau kurang.

Menterjemah algoritma kepada Java

Setiap elemen algoritma mempunyai padanan dalam Java: INPUT menjadi Scanner, PAPAR menjadi System.out.println, JIKA menjadi if, dan ULANG menjadi for atau while. Terjemahan mesti mengekalkan logik yang sama; hanya sintaksnya yang berubah.

Glosari Istilah

📚 Glosari mini

Algoritma: Set arahan tersusun untuk menyelesaikan masalah.
Pseudokod: Perwakilan algoritma dalam bahasa berstruktur.
Carta alir: Perwakilan algoritma menggunakan simbol dan anak panah.
Jujukan: Struktur yang melaksanakan arahan satu demi satu.
Pilihan: Struktur yang memilih laluan berdasarkan syarat.
Ulangan: Struktur yang mengulangi blok arahan.
Jadual kesanan: Rekod nilai pemboleh ubah pada setiap langkah algoritma.
Scanner: Kelas Java yang membaca input daripada pengguna.
Gelung do...while: Gelung yang melaksanakan badan sekurang-kurangnya sekali sebelum syarat disemak.

Algoritma → pseudokod dan carta alir → jadual kesanan → kod Java → ujian

Terjemahan mesti mengekalkan logik yang sama; hanya sintaks yang berubah.

Contoh: ULANG i = 1 HINGGA 10 diterjemah kepada for (int i = 1; i <= 10; i++).

🎯 TIP: Jangan hafal istilah Algoritma secara terasing. Terangkan sebab, syarat penggunaan dan kesannya terhadap output.

Contoh Berpandu dan Amali

Kajian Kes Berpandu

Sebuah algoritma perlu mencari nilai terbesar antara tiga nombor yang dimasukkan pengguna. Pseudokod bermula dengan mengandaikan nombor pertama sebagai terbesar, kemudian membandingkannya dengan nombor kedua dan ketiga, menggantikan nilai terbesar apabila nombor yang dibandingkan lebih besar. Jadual kesanan bagi input 45, 78 dan 23 menunjukkan terbesar bermula 45, bertukar kepada 78 selepas perbandingan kedua, dan kekal 78 selepas perbandingan ketiga. Terjemahan kepada Java menggunakan Scanner untuk input, if untuk perbandingan, dan System.out.println untuk output.

🪜 Kaedah kerja yang boleh diikuti

1Kenal pasti input, proses dan output masalah.
2Tulis pseudokod menggunakan struktur kawalan yang sesuai.
3Lukis carta alir untuk mengesahkan aliran logik.
4Bina jadual kesanan bagi beberapa set data ujian.
5Terjemah algoritma kepada kod Java dengan mengekalkan logik yang sama.
6Uji atur cara dan bandingkan output sebenar dengan output dijangka.

Perwakilan atau contoh teknikal

java

import java.util.Scanner;

public class NomborTerbesar {
    public static void main(String[] args) {
        Scanner input = new Scanner(System.in);

        System.out.print("Nombor 1: ");
        int n1 = input.nextInt();
        System.out.print("Nombor 2: ");
        int n2 = input.nextInt();
        System.out.print("Nombor 3: ");
        int n3 = input.nextInt();

        int terbesar = n1;
        if (n2 > terbesar) { terbesar = n2; }
        if (n3 > terbesar) { terbesar = n3; }

        System.out.println("Nombor terbesar: " + terbesar);
    }
}

Contoh tambahan

teks

Jadual kesanan untuk input 45, 78, 23:

  Langkah              | n1 | n2 | n3 | terbesar
  ---------------------+----+----+----+---------
  terbesar = n1        | 45 | 78 | 23 |   45
  n2 > terbesar? Ya    | 45 | 78 | 23 |   78
  n3 > terbesar? Tidak | 45 | 78 | 23 |   78

  Output: Nombor terbesar: 78

Algoritma → pseudokod dan carta alir → jadual kesanan → kod Java → ujian

Terjemahan mesti mengekalkan logik yang sama; hanya sintaks yang berubah.

Contoh: ULANG i = 1 HINGGA 10 diterjemah kepada for (int i = 1; i <= 10; i++).

🧪 Makmal Mini: Algoritma

Pilih satu masalah sekolah yang berkaitan dengan Algoritma. Hasilkan penyelesaian lengkap dan jelaskan setiap keputusan yang anda buat.

Nyatakan input, hasil yang dikehendaki dan kekangan.
Gunakan kaedah kerja di atas langkah demi langkah.
Rekod hasil setiap langkah supaya boleh disemak semula.
Uji sekurang-kurangnya tiga kes: biasa, sempadan dan tidak sah.
Tulis refleksi tentang satu penambahbaikan yang boleh dibuat.

🧠 Semak Kendiri: Apakah bukti bahawa penyelesaian bagi Algoritma berfungsi?

Jawapan: Bukti mesti menunjukkan input, proses, output dijangka, output sebenar dan alasan bahawa semua syarat penting telah diuji.

Rujukan Pantas dan Jadual Fakta

Rujukan Pantas

Bahagian ini merangkumkan fakta Algoritma yang paling kerap diuji. Gunakannya untuk ulang kaji pantas sebelum peperiksaan, bukan sebagai ganti kepada nota penuh.

Perkara	Butiran
Tiga struktur kawalan	Jujukan, pilihan, ulangan.
Kata kunci pilihan Java	if, else if, else, switch.
Kata kunci ulangan Java	for, while, do...while.
Penanda blok dalam Java	Kurungan kerinting { }.
Kelas Java membaca input	java.util.Scanner.
Kaedah memaparkan output Java	System.out.println().
Gelung yang pasti berjalan sekurang-kurangnya sekali	do...while.
Alat mengesan ralat logik	Jadual kesanan.

Tiga jenis gelung dalam Java

Gelung	Bila syarat disemak	Bila digunakan
for	Sebelum setiap lelaran	Bilangan lelaran diketahui
while	Sebelum setiap lelaran	Bilangan lelaran bergantung syarat
do...while	Selepas setiap lelaran	Badan gelung mesti berjalan sekurang-kurangnya sekali

Istilah dan maksud dalam penyelesaian

Istilah	Maksud
Algoritma	Set arahan tersusun untuk menyelesaikan masalah.
Pseudokod	Perwakilan algoritma dalam bahasa berstruktur.
Carta alir	Perwakilan algoritma menggunakan simbol dan anak panah.
Jujukan	Struktur yang melaksanakan arahan satu demi satu.
Pilihan	Struktur yang memilih laluan berdasarkan syarat.
Ulangan	Struktur yang mengulangi blok arahan.
Jadual kesanan	Rekod nilai pemboleh ubah pada setiap langkah algoritma.
Scanner	Kelas Java yang membaca input daripada pengguna.
Gelung do...while	Gelung yang melaksanakan badan sekurang-kurangnya sekali sebelum syarat disemak.

Kata kunci yang wajib muncul dalam jawapan

Algoritma
Pseudokod
Carta alir
Jujukan
Pilihan
Ulangan

Teknik Menjawab Peperiksaan

Teknik Menjawab Bergaya Peperiksaan

Soalan Sains Komputer menilai ketepatan istilah dan kelengkapan isi. Bagi topik Algoritma, markah lazimnya diberikan mengikut bilangan isi yang betul, jadi bilangan isi dalam jawapan perlu sepadan dengan bilangan markah yang diperuntukkan.

Membaca kata tugas

Nyatakan atau Namakan — beri jawapan ringkas tanpa huraian panjang.
Terangkan atau Huraikan — beri pernyataan diikuti sebab atau kesan.
Bandingkan — sebut aspek yang sama, kemudian nyatakan kedua-dua pihak bagi setiap aspek.
Hitung — tunjukkan langkah pengiraan kerana markah proses turut diberikan.
Lakar atau Tulis kod — ikut simbol dan sintaks piawai; kesilapan sintaks menyebabkan markah ditolak.

Contoh Soalan dan Jawapan Model

Soalan 1 [2 markah]

Rajah menunjukkan pseudokod: 1. Mula 2. Setkan umur kepada 0 (A) 3. Papar "Masukkan Umur Anda" 4. Input Umur 5. Jika Umur sama dengan atau lebih besar daripada 16 (B). Tulis kod atur cara Java pada A dan B.

🧠 Semak Kendiri: Jawapan model

Jawapan: A: int umur = 0; B: if (umur >= 16)

🎯 TIP: Jangan lupa tanda titik bertindih pada pengisytiharan dan kurungan pada pernyataan if.

Soalan 2 [2 markah]

Nyatakan output segmen atur cara berikut: int jumlah = 0; for (int i = 1; i <= 4; i++) { jumlah = jumlah + i; } System.out.println(jumlah);

🧠 Semak Kendiri: Jawapan model

Jawapan: 10

🎯 TIP: Bina jadual kesanan: i=1 jumlah=1, i=2 jumlah=3, i=3 jumlah=6, i=4 jumlah=10.

Soalan 3 [4 markah]

Terangkan perbezaan antara gelung while dengan gelung do...while.

🧠 Semak Kendiri: Jawapan model

Jawapan: Gelung while menyemak syarat sebelum badan gelung dilaksanakan, jadi badan gelung mungkin tidak dilaksanakan langsung jika syarat palsu dari mula. Gelung do...while pula menyemak syarat selepas badan gelung dilaksanakan, jadi badan gelung pasti dilaksanakan sekurang-kurangnya sekali.

🎯 TIP: Sebut bila syarat disemak dan kesannya terhadap bilangan lelaran minimum bagi kedua-dua gelung.

Soalan 4 [3 markah]

Bina jadual kesanan bagi pseudokod: kira = 0; ULANG SELAGI kira < 3; PAPAR kira; kira = kira + 2; TAMAT ULANG. Nyatakan semua output.

🧠 Semak Kendiri: Jawapan model

Jawapan: kira=0 → papar 0, kira menjadi 2. kira=2 (< 3) → papar 2, kira menjadi 4. kira=4 (tidak < 3) → gelung tamat. Output: 0 dan 2.

🎯 TIP: Tunjukkan semakan syarat pada setiap lelaran, termasuk lelaran terakhir yang menyebabkan gelung tamat.

Semakan akhir sebelum menyerahkan jawapan

Bilangan isi sepadan dengan bilangan markah.
Istilah teknikal dieja dan digunakan dengan betul.
Pengiraan menunjukkan langkah dan unit yang lengkap.
Kod atau carta alir menggunakan simbol dan sintaks piawai.
Setiap laluan atau kes yang diminta soalan telah dijawab.

Pengukuhan, KBAT dan Semak Kendiri

Salah Faham yang Perlu Dielakkan

Salah faham	Pembetulan
Pemboleh ubah terbesar boleh dimulakan dengan sifar bagi semua kes.	Jika semua data negatif, sifar akan kekal sebagai jawapan yang salah; mulakan dengan elemen pertama.
Jadual kesanan hanya berguna selepas atur cara siap dikodkan.	Jadual kesanan digunakan pada peringkat reka bentuk untuk mengesan ralat logik lebih awal.
Gelung do...while dan while berkelakuan sama dalam semua keadaan.	do...while melaksanakan badan gelung sekurang-kurangnya sekali walaupun syarat palsu dari mula.
Blok kod dalam Java ditentukan oleh inden.	Java menggunakan kurungan kerinting; inden hanya untuk kebolehbacaan.
Ralat logik akan dilaporkan oleh pengkompil Java.	Pengkompil hanya mengesan ralat sintaks; ralat logik dikesan melalui pengujian output.
Carta alir dan pseudokod boleh mempunyai logik yang berbeza bagi masalah yang sama.	Kedua-duanya mewakili algoritma yang sama, jadi logiknya mesti sepadan.

⚠️ AMARAN: Dalam jawapan penerangan, menulis definisi sahaja belum mencukupi. Kaitkan konsep Algoritma dengan situasi, langkah dan akibat.

Strategi Menjawab Soalan

Kerangka jawapan lengkap

Kenal pasti kata tugas seperti nyatakan, terangkan, bandingkan, analisis atau reka.
Gunakan istilah tepat daripada glosari dan berikan konteks.
Tunjukkan langkah, pengiraan, jadual kesanan atau bukti jika berkaitan.
Nyatakan sebab pemilihan serta kelemahan alternatif.
Semak unit, syarat sempadan, sintaks dan kesimpulan.

✍️ Latihan Pengukuhan dan KBAT

Terangkan Algoritma menggunakan ayat sendiri dan satu contoh baharu.
Bandingkan Pseudokod dengan Carta alir.
Gunakan kaedah kerja untuk menyelesaikan satu situasi baharu berkaitan Algoritma.
Analisis salah faham berikut dan betulkan: Pemboleh ubah terbesar boleh dimulakan dengan sifar bagi semua kes.
Cipta satu kes ujian yang boleh mendedahkan kesilapan dalam Algoritma.
Nilai penyelesaian anda dari sudut ketepatan, kejelasan, kecekapan dan keselamatan.

Semak Kendiri

🧠 Semak Kendiri: Betulkan pernyataan: Pemboleh ubah terbesar boleh dimulakan dengan sifar bagi semua kes.

Jawapan: Jika semua data negatif, sifar akan kekal sebagai jawapan yang salah; mulakan dengan elemen pertama.

🧠 Semak Kendiri: Betulkan pernyataan: Jadual kesanan hanya berguna selepas atur cara siap dikodkan.

Jawapan: Jadual kesanan digunakan pada peringkat reka bentuk untuk mengesan ralat logik lebih awal.

🧠 Semak Kendiri: Betulkan pernyataan: Gelung do...while dan while berkelakuan sama dalam semua keadaan.

Jawapan: do...while melaksanakan badan gelung sekurang-kurangnya sekali walaupun syarat palsu dari mula.

🧠 Semak Kendiri: Betulkan pernyataan: Blok kod dalam Java ditentukan oleh inden.

Jawapan: Java menggunakan kurungan kerinting; inden hanya untuk kebolehbacaan.

🧠 Semak Kendiri: Set arahan tersusun untuk menyelesaikan masalah dipanggil ___.

Jawapan: Algoritma — Algoritma diwakili melalui pseudokod dan carta alir.

🧠 Semak Kendiri: Gelung Java yang melaksanakan badan sekurang-kurangnya sekali ialah ___.

Jawapan: do...while — Syaratnya disemak selepas badan gelung dilaksanakan.

🧠 Semak Kendiri: Kelas Java yang digunakan untuk membaca input pengguna ialah ___.

Jawapan: Scanner — Ia diimport daripada pakej java.util.

Modul RESET — Fokus SPM

💡 MODUL RESET: Bahagian ini disari daripada Modul RESET Sains Komputer (Cikgu Adam Sofi) — fokus pada bentuk soalan sebenar Kertas 3770/1, silap lazim yang dipotong markah oleh pemeriksa, dan cara skema jawapan diberi.

Peta Modul — Apa yang Akan Dikuasai

Algoritma ialah urutan langkah yang terhingga dan jelas untuk menyelesaikan masalah. Dua cara utama mewakili algoritma: pseudokod (bahasa berstruktur) dan carta alir (simbol bergambar). Modul ini melatih penulisan pseudokod, pelukisan carta alir dengan simbol yang betul, penukaran antara kedua-duanya, dan menjejak (trace) algoritma untuk menentukan output.

Bentuk soalan yang kerap diuji	Markah	Bahagian
Lengkapkan carta alir berdasarkan pseudokod yang diberi	3 m	A
Nyatakan output algoritma yang diberi	2–3 m	A
Tukar pseudokod kepada carta alir atau sebaliknya	3–4 m	A / B
Tulis pseudokod dan lukis carta alir bagi satu situasi	9–12 m	B

Idea Utama

Setiap carta alir menggunakan simbol piawai: bujur untuk Mula/Tamat, jajaran genjang untuk Input/Output, segi empat tepat untuk Proses, dan rombus (bentuk berlian) untuk Keputusan dengan dua cabang berlabel Ya/Tidak. Rombus mesti mempunyai tepat satu masuk dan dua keluar. Anak panah menunjukkan arah aliran.

Aliran — Menukar Pseudokod kepada Carta Alir

🪜 Aliran langkah demi langkah

1Mulakan dengan simbol bujur "Mula".
2Setiap baris INPUT / OUTPUT → jajaran genjang.
3Setiap baris pengiraan atau umpukan → segi empat tepat.
4Setiap JIKA / SELAGI → rombus dengan syarat di dalamnya dan dua cabang berlabel.
5Bagi gelung, sambungkan cabang "Ya" kembali ke atas syarat (gelung belakang).
6Tamatkan dengan simbol bujur "Tamat"; pastikan setiap simbol bersambung dengan anak panah.

Contoh Berpandu Beranotasi

Contoh Berpandu — nyatakan output [gaya Bahagian A, 3 markah]

Jejak algoritma berikut dan nyatakan output yang dipaparkan.

teks

MULA
  bil = 1
  jum = 0
  SELAGI bil <= 4
    jum = jum + bil
    bil = bil + 1
  TAMAT SELAGI
  PAPAR jum
TAMAT

Langkah / jawapan	Kenapa begitu
Pusingan 1	bil=1: jum = 0 + 1 = 1; bil menjadi 2.
Pusingan 2	bil=2: jum = 1 + 2 = 3; bil menjadi 3.
Pusingan 3	bil=3: jum = 3 + 3 = 6; bil menjadi 4.
Pusingan 4	bil=4: jum = 6 + 4 = 10; bil menjadi 5 → syarat palsu, gelung tamat.

🧠 Semak Kendiri: Jawapan penuh

Jawapan: Output: 10

Silap Lazim — yang Dipotong Markah oleh Pemeriksa

Silap lazim	Sebab / pembetulan
Menggunakan segi empat tepat untuk keputusan	Keputusan (JIKA / syarat gelung) mesti rombus/berlian, bukan segi empat tepat.
Rombus tanpa label Ya/Tidak pada cabang	Setiap cabang keputusan mesti berlabel; markah simbol hilang jika tiada.
Terlupa simbol Mula atau Tamat	Carta alir mesti bermula dan berakhir dengan simbol bujur.
Menjejak gelung dengan mengira syarat selepas badan, bukan sebelum	Bagi SELAGI (while), syarat disemak dahulu setiap pusingan; salah tempat menyebabkan output tersilap satu pusingan.
Menggunakan jajaran genjang untuk proses pengiraan	Jajaran genjang hanya untuk Input/Output; pengiraan guna segi empat tepat.

Cara Skema Jawapan Diberi

Setiap markah ada sebabnya

Lengkapkan carta alir: satu markah setiap simbol betul (bentuk yang betul di tempat yang betul).
Nyatakan output: markah untuk output akhir yang tepat; jadual kesanan yang betul diberi markah proses jika diminta "tunjukkan langkah".
Tukar pseudokod ↔ carta alir: markah untuk padanan setiap struktur (input, proses, keputusan, gelung) dan aliran anak panah yang betul.
Bahagian B: markah dipecah kepada Mula/Tamat, input, proses/pengiraan, struktur pilihan/ulangan yang betul, dan output.

🎯 TIP RESET: Tiada jalan pintas. Jangan hafal membuta tuli — fahami sebab setiap langkah, syarat penggunaannya dan kesannya terhadap output.

Uji kefahaman anda 🎯

Daftar percuma untuk jawab kuiz topik ini, tanya AI Tutor, dan kumpul XP.

Daftar Percuma