Algoritma: Pseudokod, Carta Alir, Search & Sort

Apakah Algoritma?

Algoritma ialah satu set arahan tersusun secara logik dan sistematik untuk menyelesaikan masalah. Contoh dalam kehidupan harian: resepi memasak, manual memasang perabot, dan panduan menuju destinasi. Algoritma boleh dihalusi (refine) dengan menambah butiran sehingga setiap langkah cukup jelas untuk dilaksanakan.

Ciri Wajib Algoritma

Ciri	Maksud
Butiran jelas	Setiap arahan tepat dan tidak kabur (tidak boleh ditafsir berbeza)
Boleh dilaksanakan	Setiap langkah praktikal dan boleh dijalankan
Mempunyai batasan	Ada permulaan (Mula) dan pengakhiran (Tamat); selesai dalam bilangan langkah terhingga

Model Input – Proses – Output (IPO)

Setiap atur cara mengikut model IPO: menerima INPUT, melakukan PROSES (formula/logik), dan menghasilkan OUTPUT. Atur cara komputer ialah algoritma yang ditulis dalam bahasa pengaturcaraan.

Input	Proses	Output
tahun_lahir, tahun_semasa	umur = tahun_semasa - tahun_lahir	Papar umur

Dua Perwakilan Algoritma: Pseudokod & Carta Alir

Pseudokod ialah perwakilan algoritma dalam ayat berstruktur (mudah ditukar kepada kod). Carta alir ialah perwakilan grafik menggunakan simbol piawai yang disambung dengan anak panah aliran.

teks

PSEUDOKOD: kira umur
1. Mula
2. Baca tahun_lahir, tahun_semasa
3. umur = tahun_semasa - tahun_lahir
4. Papar umur
5. Tamat

Simbol Piawai Carta Alir

Simbol	Nama nod	Fungsi
Bujur (oval)	Terminal (Mula/Tamat)	Menanda permulaan dan pengakhiran algoritma
Segi empat selari	Input/Output	Membaca data atau memaparkan hasil
Segi empat tepat	Proses	Pengiraan atau umpukan nilai (=)
Rombus	Keputusan/Pilihan	Membuat keputusan dengan dua cabang (Ya/Tidak)
Anak panah	Garis/aliran aktiviti	Menunjukkan arah aliran proses
Bulatan kecil	Penghubung	Menyambung carta alir yang terpisah

🎯 TIP SPM: Rombus MESTI ada dua cabang keluar berlabel YA dan TIDAK. Kesilapan biasa — lupa label cabang, atau guna segi empat tepat (proses) untuk input/output.

Tiga Struktur Kawalan

Struktur	Fungsi	Contoh
Jujukan (urutan)	Arahan dilaksana satu demi satu mengikut susunan	Baca -> kira -> papar
Pilihan	Pilih tindakan berdasarkan syarat (ungkapan logik)	if-else, switch
Pengulangan	Ulang arahan selagi syarat dipenuhi	for, while, do-while

Contoh: Algoritma Kelayakan Mengundi

teks

PSEUDOKOD
1. Mula
2. Baca umur
3. Jika umur >= 18
4.    Papar "Layak mengundi"
5. Jika tidak
6.    Papar "Tidak layak mengundi"
7. Tamat

Menjejak Output Algoritma (1.2.5)

Soalan SPM kerap memberi segmen algoritma/kod dan meminta anda menentukan output yang betul. Jejak nilai setiap pemboleh ubah langkah demi langkah, dan ingat keutamaan operator: darab/bahagi sebelum tambah/tolak.

teks

x = 5
y = 3
z = x + y * 2     // y*2 = 6, kemudian 5+6
Papar z           // OUTPUT: 11

Algoritma Carian (Search)

Carian ialah proses mencari item dalam senarai. Dua algoritma dalam silibus: carian linear dan carian dedua (binary search).

Ciri	Carian Linear	Carian Dedua
Cara berfungsi	Semak satu per satu dari awal hingga jumpa	Bandingkan dengan item tengah; buang separuh senarai
Syarat senarai	Tidak perlu diisih	WAJIB diisih dahulu
Kelajuan (senarai besar)	Perlahan	Pantas
1000 item (kes terburuk)	1000 semakan	~10 semakan

Contoh carian dedua pada [1, 3, 5, 7, 9, 11, 13] cari 11: item tengah = 7; 11 > 7 maka cari di kanan [9, 11, 13]; tengah = 11 — ditemui dalam 2 langkah.

Langkah	Julat dipertimbang	Item tengah	Bandingan	Tindakan
1	[1, 3, 5, 7, 9, 11, 13]	7	11 > 7	Cari bahagian KANAN
2	[9, 11, 13]	11	11 = 11	DITEMUI (2 langkah)

Algoritma Isihan (Sort)

Isihan menyusun item dalam tertib menaik atau menurun. Silibus: isihan buih (bubble sort) dan isihan baldi (bucket sort). Soalan trial kadang memaparkan isihan pilih (selection sort) untuk dibandingkan.

Isihan buih: bandingkan dua item bersebelahan; tukar jika tersusun salah. Setiap laluan 'mengapungkan' nilai terbesar (isihan menaik) ke hujung senarai — seperti buih naik ke permukaan.

teks

Isihan buih menaik: [5, 2, 8, 1]
Laluan 1: (5,2)->tukar [2,5,8,1] | (5,8)->kekal | (8,1)->tukar [2,5,1,8]
Laluan 2: (2,5)->kekal | (5,1)->tukar [2,1,5,8]
Laluan 3: (2,1)->tukar [1,2,5,8]
Laluan 4: tiada pertukaran -> SELESAI: [1, 2, 5, 8]

Teknik isihan	Cara	Pengecam dalam kod
Isihan buih (bubble)	Banding & tukar pasangan bersebelahan setiap laluan	Membanding senarai[j] dengan senarai[j+1]
Isihan pilih (selection)	Cari nilai terkecil/terbesar, letak di kedudukan betul	Menyimpan indeks min, banding senarai[j] dengan senarai[min]
Isihan baldi (bucket)	Agih item ke baldi mengikut julat, isih setiap baldi, cantum	Beberapa kumpulan/julat nilai

🎯 TIP SPM: Soalan Bahagian B kerap minta TUNJUKKAN setiap laluan isihan buih. Latih tulis kandungan senarai selepas setiap pertukaran. Untuk membezakan teknik dalam kod: 'bersebelahan j & j+1' = buih; 'cari min' = pilih.

Contoh: Laluan Penuh Isihan Buih [5, 2, 8, 1]

Laluan	Senarai selepas laluan
Asal	[5, 2, 8, 1]
Laluan 1	[2, 5, 1, 8]
Laluan 2	[2, 1, 5, 8]
Laluan 3	[1, 2, 5, 8]
Laluan 4	[1, 2, 5, 8] (tiada pertukaran - selesai)