Bahasa Penskripan Pelayan

Apakah PHP?

PHP (PHP: Hypertext Preprocessor) ialah bahasa penskripan PELAYAN — kod PHP dilaksanakan di pelayan web, dan hanya HASIL (HTML) dihantar kepada pelayar pengguna. Sebab itu pengguna tidak boleh melihat kod PHP melalui View Source. PHP sesuai untuk memproses borang, berhubung dengan pangkalan data dan menjana kandungan dinamik.

<?php
// Pemboleh ubah PHP bermula dengan tanda $
$nama = "Aiman";
$umur = 17;

echo "Selamat datang, " . $nama;  // . menyambung teks
echo "<br>";
echo "Umur anda " . $umur . " tahun";
?>

Struktur Kawalan dalam PHP

<?php
$markah = 75;

if ($markah >= 80) {
    echo "Cemerlang";
} elseif ($markah >= 60) {
    echo "Baik";
} else {
    echo "Berusaha lagi";
}

// Gelung for
for ($i = 1; $i <= 5; $i++) {
    echo "Baris ke-" . $i . "<br>";
}
?>

Memproses Borang HTML dengan PHP

<!-- borang.html -->
<form action="proses.php" method="post">
    Nama: <input type="text" name="nama">
    <button type="submit">Hantar</button>
</form>

<!-- proses.php -->
<?php
$nama = $_POST['nama'];
echo "Terima kasih, " . $nama . "!";
?>

Contoh: Memproses Borang dengan PHP

Gambaran Keseluruhan

Bahasa penskripan pelayan ialah skrip yang dilaksanakan pada pelayan web sebelum hasilnya dihantar kepada pelayar pengguna. PHP ialah contoh bahasa penskripan pelayan yang lazim digunakan. Ia membolehkan laman web berinteraksi dengan pangkalan data, memproses borang, mengurus sesi pengguna, dan menjana kandungan yang berbeza bagi setiap pengguna.

Perbezaan skrip klien dan skrip pelayan

Skrip klien dilaksanakan pada pelayar pengguna dan kodnya boleh dilihat oleh sesiapa sahaja. Skrip pelayan dilaksanakan pada pelayan, dan hanya hasil output seperti HTML yang dihantar kepada pelayar. Oleh itu logik sulit seperti semakan kata laluan dan capaian pangkalan data mesti dilaksanakan pada pelayan.

Kitaran permintaan dan respons

Pengguna menghantar permintaan (request) melalui pelayar. Pelayan menerima permintaan, melaksanakan skrip, mungkin mencapai pangkalan data, kemudian menghantar respons (response) yang mengandungi status, header dan body. Pelayar memaparkan body respons tersebut kepada pengguna.

Asas PHP

Kod PHP ditulis dalam tag pembuka dan penutup khas, dan fail disimpan dengan sambungan .php. Pemboleh ubah PHP bermula dengan tanda dolar. Struktur kawalan PHP seperti if, else, for, while dan foreach mempunyai sintaks yang serupa dengan bahasa lain, dan blok kod ditentukan oleh kurungan kerinting.

Kaedah GET dan POST

Kaedah GET menghantar data melalui URL, jadi datanya kelihatan dan terhad panjangnya. Kaedah POST menghantar data dalam badan permintaan, jadi ia lebih sesuai untuk data sensitif dan data yang panjang. Data borang dicapai melalui tatasusunan superglobal yang sepadan dengan kaedah yang digunakan.

Menghubungkan dengan pangkalan data

Skrip pelayan menyambung ke pangkalan data menggunakan maklumat hos, nama pengguna, kata laluan dan nama pangkalan data. Pertanyaan dilaksanakan menggunakan prepared statement supaya nilai input dipisahkan daripada struktur SQL. Sambungan perlu ditutup selepas digunakan.

Keselamatan asas

Query berparameter atau prepared statement menghalang suntikan SQL kerana input tidak menjadi sebahagian struktur arahan. Kata laluan disimpan dalam bentuk hash menggunakan fungsi hash yang direka khas untuk kata laluan, bukan dalam bentuk teks biasa atau pengekodan Base64 yang boleh dibalikkan.

Pengesahan dan kebenaran

Pengesahan (authentication) mengesahkan siapa pengguna melalui log masuk. Kebenaran (authorization) menentukan tindakan yang dibenarkan bagi pengguna tersebut. Kedua-duanya diperlukan: pengguna yang telah log masuk masih tidak sepatutnya boleh mencapai panel pentadbir jika peranannya bukan pentadbir.

Glosari Istilah

Kajian Kes Berpandu

Sebuah borang pendaftaran menerima e-mel dan kata laluan melalui kaedah POST. Pelayan menormalkan e-mel dengan membuang ruang dan menukarkannya kepada huruf kecil, mengesahkan panjang kata laluan mencukupi, kemudian menyemak sama ada e-mel tersebut sudah wujud menggunakan prepared statement. Jika belum wujud, kata laluan ditukar kepada hash dan rekod dicipta. Respons yang dipulangkan tidak menyatakan secara langsung sama ada e-mel tertentu sudah berdaftar, kerana maklumat itu boleh digunakan untuk mengenal pasti pengguna sedia ada. Semua operasi dilakukan dalam satu transaksi supaya rekod separa tidak tercipta jika berlaku kegagalan di tengah proses.

Perwakilan atau contoh teknikal

// Prepared statement menghalang suntikan SQL
$stmt = $pdo->prepare("SELECT id FROM users WHERE email = ?");
$stmt->execute([$email]);

if ($stmt->fetch() === false) {
    $hash = password_hash($password, PASSWORD_DEFAULT);

    $insert = $pdo->prepare("INSERT INTO users(email, password_hash) VALUES (?, ?)");
    $insert->execute([$email, $hash]);
}

Contoh tambahan

// Membaca dan mengesahkan data borang
$emel = trim($_POST["emel"] ?? "");
$umur = (int)($_POST["umur"] ?? 0);

if ($emel === "") {
    $ralat[] = "Medan emel wajib diisi.";
}

if ($umur < 13 || $umur > 17) {
    $ralat[] = "Umur mesti antara 13 hingga 17 tahun.";
}

if (empty($ralat)) {
    // selamat untuk diproses
}

Rujukan Pantas

Bahagian ini merangkumkan fakta Bahasa Penskripan Pelayan yang paling kerap diuji. Gunakannya untuk ulang kaji pantas sebelum peperiksaan, bukan sebagai ganti kepada nota penuh.

Skrip klien berbanding skrip pelayan

Istilah dan maksud dalam penyelesaian

Teknik Menjawab Bergaya Peperiksaan

Soalan Sains Komputer menilai ketepatan istilah dan kelengkapan isi. Bagi topik Bahasa Penskripan Pelayan, markah lazimnya diberikan mengikut bilangan isi yang betul, jadi bilangan isi dalam jawapan perlu sepadan dengan bilangan markah yang diperuntukkan.

Contoh Soalan dan Jawapan Model

Soalan 1 [4 markah]

Terangkan perbezaan antara bahasa penskripan klien dengan bahasa penskripan pelayan.

Soalan 2 [4 markah]

Nyatakan perbezaan antara kaedah GET dengan kaedah POST dalam penghantaran data borang.

Soalan 3 [3 markah]

Terangkan mengapa kata laluan pengguna perlu disimpan dalam bentuk hash dan bukan teks biasa.

Soalan 4 [4 markah]

Nyatakan maksud pengesahan (authentication) dan kebenaran (authorization) serta mengapa kedua-duanya diperlukan.

Salah Faham yang Perlu Dielakkan

Strategi Menjawab Soalan

Semak Kendiri

Peta Modul — Apa yang Akan Dikuasai

Bahasa penskripan pelayan (contoh PHP) berjalan di pelayan web, bukan di pelayar pengguna. Ia digunakan untuk kerja yang tidak boleh dipercayakan kepada klien: log masuk, menyimpan rekod, mencapai pangkalan data, dan menjana halaman dinamik. Soalan "perbezaan klien–pelayan" hampir pasti muncul.

Idea Utama

Penskripan klien (JavaScript) dilaksana di pelayar pengguna; kodnya boleh dilihat melalui "lihat sumber"; tidak boleh capai pangkalan data secara langsung; sesuai untuk pengesahan borang serta-merta dan kesan visual. Penskripan pelayan (PHP) dilaksana di pelayan web; kodnya TIDAK dapat dilihat pengguna (hanya hasil dihantar); BOLEH capai pangkalan data; sesuai untuk log masuk, menyimpan rekod, menjana halaman dinamik.

Aliran — Langkah Skrip Pelayan Mencapai Pangkalan Data

Contoh Berpandu Beranotasi

Contoh Berpandu — pilih jenis skrip [gaya Bahagian A]

Bagi setiap tugas, nyatakan jenis skrip yang sesuai dan berikan satu sebab: (i) menyemak medan e-mel diisi sebelum borang dihantar; (ii) menyimpan rekod pendaftaran ke pangkalan data.

Silap Lazim — yang Dipotong Markah oleh Pemeriksa

Cara Skema Jawapan Diberi