Struktur Kawalan

Tiga Jenis Struktur Kawalan

Struktur kawalan menentukan urutan perlaksanaan pernyataan dalam atur cara. Terdapat tiga jenis: jujukan (sequence) — pernyataan dilaksanakan satu per satu mengikut urutan; pilihan (selection) — atur cara memilih laluan berdasarkan syarat; dan ulangan (repetition/loop) — pernyataan diulang selagi syarat dipenuhi.

Struktur Pilihan: if, if-else, if-else if, switch

// if-else: dua pilihan
int markah = 67;
if (markah >= 50) {
    System.out.println("LULUS");
} else {
    System.out.println("GAGAL");
}

// if-else if: pelbagai pilihan (gred)
if (markah >= 80) {
    System.out.println("A");
} else if (markah >= 60) {
    System.out.println("B");
} else if (markah >= 40) {
    System.out.println("C");
} else {
    System.out.println("GAGAL");
}

// switch: pilihan berdasarkan nilai tepat
int hari = 3;
switch (hari) {
    case 1: System.out.println("Isnin"); break;
    case 2: System.out.println("Selasa"); break;
    case 3: System.out.println("Rabu"); break;
    default: System.out.println("Hari lain");
}
// Output: Rabu

Struktur Ulangan: for, while, do-while

// for: papar 1 hingga 5
for (int i = 1; i <= 5; i++) {
    System.out.println(i);
}

// while: jumlah sehingga melebihi 20
int jumlah = 0, i = 1;
while (jumlah <= 20) {
    jumlah = jumlah + i;
    i++;
}

// do-while: minta input sehingga sah
int pilihan;
do {
    System.out.println("Masukkan 1-3:");
    pilihan = input.nextInt();
} while (pilihan < 1 || pilihan > 3);

Operator Increment (++) dan Decrement (--)

Operator ++ menambah 1 dan -- menolak 1 daripada pemboleh ubah. Pra-tokokan (++i) menokok dahulu sebelum nilai digunakan; pasca-tokokan (i++) menggunakan nilai dahulu, kemudian menokok.

int i = 5;
i++;            // i = 6
i--;            // i = 5
int a = 5;
int b = a++;    // b = 5, kemudian a = 6 (pasca)
int c = ++a;    // a = 7, kemudian c = 7 (pra)

Kelas Math dan Math.random()

Kelas Math menyediakan kaedah matematik. Math.random() memulangkan nombor perpuluhan rawak dari 0.0 (termasuk) hingga 1.0 (tidak termasuk). Untuk nombor bulat rawak 1 hingga 6 (contoh dadu):

// nombor rawak 1 hingga 6
int dadu = (int)(Math.random() * 6) + 1;

// kaedah Math lain
Math.pow(2, 3);   // 8.0 (kuasa)
Math.sqrt(25);    // 5.0 (punca kuasa dua)
Math.max(7, 3);   // 7

Menjejak Nilai (Trace Table)

Kemahiran menjejak nilai pemboleh ubah pada setiap lelaran gelung amat penting untuk SPM. Contoh: for (int i = 1; i <= 3; i++) { jumlah = jumlah + i; } dengan jumlah bermula 0.

Contoh: Tentukan Gred daripada Markah (if-else if)

Gambaran Keseluruhan

Struktur kawalan menentukan urutan pelaksanaan arahan dalam atur cara. Struktur kawalan pilihan membolehkan atur cara memilih laluan berdasarkan syarat, manakala struktur kawalan ulangan membolehkan blok arahan dilaksanakan berulang kali. Kedua-duanya bergantung pada operator hubungan dan operator logikal untuk membentuk syarat.

Operator hubungan

Operator hubungan membandingkan dua nilai dan menghasilkan nilai boolean. Operator yang digunakan ialah == (sama dengan), != (tidak sama dengan), > (lebih besar), < (lebih kecil), >= (lebih besar atau sama) dan <= (lebih kecil atau sama). Perhatikan bahawa == membandingkan manakala = mengumpuk nilai.

Operator logikal

Operator logikal menggabungkan beberapa syarat. Operator && (AND) menghasilkan benar hanya apabila kedua-dua syarat benar. Operator || (OR) menghasilkan benar apabila sekurang-kurangnya satu syarat benar. Operator ! (NOT) menyongsangkan nilai boolean.

Struktur if dan if...else

Struktur if melaksanakan blok kod hanya apabila syarat benar. Struktur if...else menyediakan laluan alternatif apabila syarat palsu. Setiap laluan mesti menghasilkan tindakan atau mesej yang jelas supaya pengguna tidak dibiarkan tanpa maklum balas.

Struktur if...else if dan switch

Apabila terdapat lebih daripada dua kemungkinan, if...else if digunakan dengan syarat disusun dari yang paling khusus. Struktur switch pula sesuai apabila satu pemboleh ubah dibandingkan dengan beberapa nilai tetap. Setiap case dalam switch memerlukan break untuk mengelakkan pelaksanaan terus ke case berikutnya.

Gelung for

Gelung for mempunyai tiga bahagian dalam pengepalanya: pemulaan, syarat dan kemas kini. Ia sesuai apabila bilangan lelaran diketahui. Kelebihannya ialah semua kawalan gelung berada di satu tempat, memudahkan pembacaan dan mengurangkan risiko terlupa mengemas kini pemboleh ubah kawalan.

Gelung while dan do...while

Gelung while menyemak syarat sebelum setiap lelaran, jadi badan gelung mungkin tidak dilaksanakan langsung. Gelung do...while menyemak syarat selepas badan gelung, jadi badan gelung pasti dilaksanakan sekurang-kurangnya sekali. do...while sesuai untuk menu yang mesti dipaparkan sekurang-kurangnya sekali.

Kelebihan dan kekurangan setiap gelung

Gelung for kemas untuk bilangan tetap tetapi kurang sesuai apabila syarat tamat kompleks. Gelung while fleksibel tetapi berisiko menjadi gelung tidak berkesudahan jika pemboleh ubah kawalan terlupa dikemas kini. Gelung do...while menjamin satu lelaran tetapi boleh menghasilkan tindakan yang tidak diingini jika syarat sepatutnya palsu dari mula.

Glosari Istilah

Kajian Kes Berpandu

Sebuah atur cara memaparkan lima nombor rawak antara 0 hingga 10. Gelung for digunakan kerana bilangan ulangan diketahui iaitu lima kali. Pengepalanya ialah for (int ulang = 0; ulang < 5; ulang++) dengan pemulaan ulang = 0, syarat ulang < 5 dan kemas kini ulang++. Di dalam gelung, Math.random() menghasilkan nilai perpuluhan antara 0 dan 1, didarab dengan 11 dan ditukar kepada int untuk mendapatkan nombor bulat 0 hingga 10. Jika pengganda 10 digunakan, nilai 10 tidak akan pernah terhasil kerana Math.random() tidak pernah mencapai 1.0.

Perwakilan atau contoh teknikal

public class MatematikRawak {
    public static void main(String[] args) {
        for (int ulang = 0; ulang < 5; ulang++) {
            int nombor = (int)(Math.random() * 11);
            System.out.println(nombor);
        }
    }
}

// Output contoh: 8, 8, 0, 10, 9

Contoh tambahan

// Pilihan pelbagai dan gelung do...while
import java.util.Scanner;

public class MenuGred {
    public static void main(String[] args) {
        Scanner input = new Scanner(System.in);
        int markah;

        do {
            System.out.print("Markah (-1 untuk keluar): ");
            markah = input.nextInt();

            if (markah >= 80 && markah <= 100) {
                System.out.println("Gred A");
            } else if (markah >= 60) {
                System.out.println("Gred B");
            } else if (markah >= 0) {
                System.out.println("Gred C");
            }
        } while (markah != -1);
    }
}

Rujukan Pantas

Bahagian ini merangkumkan fakta Struktur Kawalan yang paling kerap diuji. Gunakannya untuk ulang kaji pantas sebelum peperiksaan, bukan sebagai ganti kepada nota penuh.

Kelebihan dan kekurangan setiap gelung

Istilah dan maksud dalam penyelesaian

Teknik Menjawab Bergaya Peperiksaan

Soalan Sains Komputer menilai ketepatan istilah dan kelengkapan isi. Bagi topik Struktur Kawalan, markah lazimnya diberikan mengikut bilangan isi yang betul, jadi bilangan isi dalam jawapan perlu sepadan dengan bilangan markah yang diperuntukkan.

Contoh Soalan dan Jawapan Model

Soalan 1 [4 markah]

Atur cara Java berikut memapar nombor secara rawak tetapi tidak lengkap: for (int ulang [ ] 0; ulang [ ] 4; ulang [ ]) { int nombor = (int)(Math.random() [ ] 11); }. Lengkapkan simbol yang betul pada setiap petak, dengan output 8, 8, 0, 10, 9.

Soalan 2 [3 markah]

Nyatakan tiga bahagian dalam pengepala gelung for dan fungsi masing-masing.

Soalan 3 [2 markah]

Terangkan satu kelebihan dan satu kekurangan gelung while.

Soalan 4 [3 markah]

Tulis segmen atur cara Java yang memaparkan hanya nombor genap dari 1 hingga 20.

Salah Faham yang Perlu Dielakkan

Strategi Menjawab Soalan

Semak Kendiri

Peta Modul — Apa yang Akan Dikuasai

Hanya ada tiga cara arahan boleh mengalir: turutan (satu demi satu), pilihan (bercabang) dan ulangan (berulang). Setiap atur cara sekompleks mana pun dibina daripada gabungan tiga struktur ini sahaja — tiada yang keempat. Modul ini juga melatih kemahiran menjejak (trace) atur cara, iaitu satu bentuk soalan Bahagian A yang hampir pasti keluar.

Idea Utama

Struktur pilihan menguji satu syarat, kemudian memilih laluan berdasarkan jawapan benar atau palsu. Ia sentiasa menggunakan operator perbandingan (==, !=, <, >, <=, >=) dan operator logik (&&, ||) — dan di situlah kebanyakan markah hilang. Gunakan if–else if untuk julat nilai atau syarat bergabung; gunakan switch–case apabila satu pemboleh ubah dibandingkan dengan senarai nilai tetap.

Aliran — Menjejak (Trace) Atur Cara Bergelung

Contoh Berpandu Beranotasi

Contoh Berpandu — gaya Bahagian A [3 markah]

Lengkapkan segmen kod berikut dengan menulis operator yang betul pada ruang (i), (ii) dan (iii).

int markah = 75;
char gred;
if (markah __(i)__ 80) {
  gred = 'A';
} else if (markah >= 60 __(ii)__ markah < 80) {
  gred = 'B';
} else {
  gred = 'C';
}
if (gred __(iii)__ 'A') {
  System.out.println("Cemerlang");
}

Silap Lazim — yang Dipotong Markah oleh Pemeriksa

Cara Skema Jawapan Diberi